امام حسن عسکری علیهالسلام، یازدهمین امام از سلسله امامان معصوم، فرزند امام علی بن محمد الهادی علیهالسلام، در سال ۲۳۲ هجری قمری در مدینه به دنیا آمد. مادر گرامیاش بانویی بافضیلت به نام حدیثه یا سوسن بود. لقب عسکری از آن جهت به ایشان داده شد که بیشتر عمر خود را در منطقهای نظامی به نام عسکر در سامرا، تحت نظر حکومت عباسی گذراند. در زندگینامه امامان معصوم آمده است که دوران امامت امام حسن عسکری، یکی از سختترین دورههای تاریخ شیعه بود، چرا که خلفای عباسی بهشدت او را تحت کنترل داشتند و حتی ارتباط ایشان با شیعیان را محدود کرده بودند. سیره و منش امام حسن عسکری علیهالسلام، آینهای از تقوا، صبر، علم، و مقاومت در برابر ظلم بود. با وجود فشارها، امام با هوشمندی، از راههای پنهان و با واسطههایی مطمئن، ارتباط با شیعیان را حفظ میکرد و معارف دین را بهصورت هدفمند منتقل میساخت. ایشان در تربیت فکری، اخلاقی و عقیدتی جامعه شیعه نقش کلیدی داشت و در مقابل جریانهای انحرافی مانند غلات و مفوضه، با روشنگری علمی ایستادگی میکرد.
از دیگر ویژگیهای برجسته امام، برخورد کریمانه و پاسخهای علمی عمیق ایشان بود که حتی دشمنان را متأثر میکرد. با اینکه بیشتر دوران زندگی امام در حبس خانگی گذشت، اما شخصیت علمی، معنوی و اخلاقی ایشان، چنان تأثیری در جامعه اسلامی برجای گذاشت که حتی برخی دانشمندان اهل سنت نیز به مقام علمی او اذعان داشتند. امام حسن عسکری علیهالسلام در سال ۲۶۰ هجری قمری، در سن ۲۸ سالگی، به دستور معتمد عباسی مسموم و به شهادت رسید. مرقد شریف ایشان در سامرا، در کنار پدر بزرگوارش امام هادی علیهالسلام قرار دارد. امام حسن عسکری، پدر آخرین حجت الهی، امام زمان عجلاللهتعالیفرجهالشریف بود، و زندگی کوتاه اما پربرکتش، مقدمهای مهم برای غیبت و دوران خاص امامت حضرت مهدی علیهالسلام بهشمار میآید. زندگی ایشان نمونهای بینظیر از پایداری در برابر استبداد و نگاهبانی از دین در دوران سخت خفقان بود.
