امام محمد باقر علیهالسلام، پنجمین امام از سلسله امامان معصوم و فرزند امام سجاد علیهالسلام، در سال ۵۷ هجری در مدینه چشم به جهان گشود. مادر گرامیاش، فاطمه بنت حسن، دختر امام حسن مجتبی علیهالسلام بود، و از اینرو ایشان از طرف پدر و مادر به خاندان پیامبر صلیاللهعلیهوآله میرسد. در زندگینامه امامان معصوم آمده است که امام باقر علیهالسلام در کودکی واقعه عاشورا را از نزدیک دید و در دامان امام سجاد علیهالسلام رشد کرد. ایشان در دورانی میزیست که ضعف حکومت امویان، فرصتی برای گسترش علمی و فرهنگی شیعه پدید آورد، و امام باقر با استفاده از این موقعیت، نهضت علمی بزرگی را پایهگذاری کرد.
سیره و منش امام محمد باقر علیهالسلام مبتنی بر علم، حلم، تدبیر و تربیت شاگردان برجستهای بود که هر یک در تبیین معارف اسلامی نقش بزرگی داشتند. ایشان نخستین امامی بود که در سطحی گسترده، به تفسیر قرآن، بیان احکام، و پاسخ به شبهات فکری و اعتقادی پرداخت. لقب باقر العلوم که به معنای شکافنده دانشهاست، بهخاطر عمق علم و گستردگی دانش ایشان به ایشان داده شد. امام باقر علیهالسلام با برخوردی آرام، اما استوار، در برابر انحرافات فکری و تحریفهای دینی ایستاد و پایههای فکری مکتب اهلبیت را تقویت کرد. در سیره عملی ایشان، رفتار کریمانه با مردم، پرهیز از دنیاطلبی، و اهتمام به تربیت دینی فرزندان و شاگردان، بهروشنی دیده میشود. ایشان در سال ۱۱۴ هجری، در زمان خلافت هشام بن عبدالملک، به دستور وی مسموم و به شهادت رسید. حیات امام باقر علیهالسلام نقطه عطفی در تاریخ امامت است، چرا که زمینهساز شکوفایی علمی در دوران امام صادق علیهالسلام شد.
